Zoals in de Begroting 2025 aangegeven: de basis met betrekking tot financiële administratie en processen, de advisering op financieel gebied en het inzicht in en de beheersing van risico’s is op orde. Vanuit deze solide uitgangspositie werken we aan opgaven en thema’s met lange(re) doorlooptijden. De belangrijkste zijn het versterken van onze planning & control cyclus, interne sturing en verantwoording en het beter en slimmer ontsluiten van financiële informatie.
Het met een raadswerkgroep ingezette traject ter verbetering van de producten in de planning & control cyclus heeft in 2025 verder vorm gekregen. Gefaseerd worden aanpassingen gedaan in de begroting, de tussentijdse rapportages en het jaarverslag. In de Begroting 2026 zijn inmiddels alle begrotingsprogramma’s op de nieuwe wijze gepresenteerd. In zowel de tussentijdse rapportages 2025 als het voorliggende jaarverslag is nog sprake van een combinatie van de oude en de nieuwe systematiek. In 2026 zullen, naast de Begroting 2026, ook de tussentijdse rapportages en het jaarverslag volledig conform nieuwe aanpak zijn.
De twee andere verbeterlijnen, sturen en verantwoorden en het efficiënter en effectiever ontsluiten van (financiële) informatie houden nauw verband met elkaar. Immers, een goed gesprek in het licht van sturen en verantwoorden vraagt om betrouwbare informatie. Op beide terreinen zijn stappen gezet, maar is ook nog verdere groei nodig. In de loop van 2025 is een cyclus van periodieke gesprekken tussen gemeentesecretaris en directie en tussen directie en clustermanagement ingericht en operationeel werkend. Driemaal per jaar vinden overleggen plaats waarin zowel inhoudelijke als bedrijfsvoering gerelateerde voortgang aan de orde komen.
Deze overleggen kennen nog niet altijd een goede basis in de vorm van volledige en betrouwbare stuur- en verantwoordingsinformatie. Een eerste opzet staat inmiddels in de vorm van een set van KPI’s die in de komende periode ontsloten gaat worden.
Rechtmatigheid
Met ingang van de jaarrekening 2023 wordt door het college een rechtmatigheidsverantwoording afgegeven. In het verleden zat het oordeel met betrekking tot rechtmatigheid verwerkt in het oordeel van de accountant bij de jaarrekening. Gemeente Arnhem was goed voorbereid op deze ontwikkeling en beschikte al enige tijd over een stelsel van interne controles die zijn gericht op toetsing van rechtmatigheid. De uitkomsten van deze controles worden gerapporteerd aan proceseigenaren waarmee een basis voor de rechtmatigheidsverklaring bij de jaarrekening wordt gelegd.
In de jaarrekening hebben wij de rechtmatigheidsverantwoording opgenomen met betrekking tot de begrotingsonrechtmatigheden. In de financiële verordening (wijziging d.d. 12 november 2025) heeft de gemeenteraad met het college van burgemeester en wethouders afgesproken dat begrotingsonrechtmatigheden vanaf € 1.025.066 (rapportagegrens) in de paragraaf bedrijfsvoering worden gemeld. Met de gemeenteraad is voorts afgesproken dat inhoudelijke toelichting niet noodzakelijk is als deze begrotingsonrechtmatigheden passen binnen het bestaande beleid of wanneer deze onder de rapportagegrens vallen. Naast deze toelichting gaan wij hieronder in op de bevindingen van het voorwaardencriterium en het misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O) criterium.
De in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld volgens de Kadernota rechtmatigheid van de commissie BBV en de financiële- en controleverordeningen van onze gemeente. Daarnaast geldt het door de gemeenteraad op 2 juli 2025 vastgestelde normenkader als toetsingskader voor de rechtmatigheidsverantwoording.
Begrotingscriterium
Het begrotingscriterium heeft betrekking op de grenzen van de baten en lasten in de door de raad geautoriseerde begroting. Het gaat hierbij om de exploitatie, investeringskredieten en de hiermee samenhangende programma’s, waarbinnen de financiële beheershandelingen tot stand komen.
In de rechtmatigheidsverantwoording is opgenomen dat er sprake is van overschrijdingen op de lasten op programmaniveau. Deze zijn per definitie onrechtmatig. In de gemaakte afspraken met de raad bij het intern controleplan d.d. 2 juli 2025 kunnen afwijkingen onder voorwaarden als acceptabel aangemerkt worden, bijvoorbeeld omdat er sprake is van een open einde regeling of direct gerelateerde baten. Er resteren een aantal overschrijdingen die hier niet onder vallen en daarom niet als acceptabel worden aangemerkt. Omdat alle afwijkingen passend zijn binnen het beleid van de gemeente worden deze niet verder toegelicht.
Onderstaand lichten wij de afwijkingen toe. Wij maken hierbij onderscheid in fouten en onduidelijkheden. Ook geven wij aan wat wij doen om de fouten en onduidelijkheden in de toekomst te voorkomen.
Soort | omschrijving | Overschrijding x €1.000 | Fout | Onduidelijkheid | Toelichting | Maatregel | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
A | Programma S00 | Last: € 14.362 | V | n.v.t. | Overschrijdingen zijn passend binnen het beleid van de gemeente, daarom niet verder toegelicht, conform afspraken met de raad. | ||
A | Programma S01 | Last: € 347 | V | n.v.t. | |||
A | Programma S06 | Last: € 5.996 | V | n.v.t. | |||
A | Programma S08 | Last: € 3.302 | V | n.v.t. | |||
B | Investeringen | € 0 | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | |
C | Reserve mutaties | € 0 | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | n.v.t. | |
D | Overige | € 884 | n.v.t. | n.v.t. | De inhuurwerkzaamheden die worden verricht voor het openhouden/beheren van verschillende MFC’s vallen sinds begin 2025 niet meer binnen de eerder afgesloten overeenkomsten. Om de continuïteit van de werkzaamheden en dienstverlening te kunnen waarborgen is doorgegaan met de inhuur zonder hier een nieuwe aanbestedings-procedure te doorlopen. Hierdoor is er een financiële onrechtmatigheid ontstaan. | Er wordt gewacht op het vaststellen van het Integraal Accommodatie Beleid. Met de vaststelling van het IAB zijn de kaders voor een aanbestedings-procedure geformuleerd en kan er een goede en gerichte nieuwe inkoop opgestart worden. Met ingang van een nieuwe overeenkomst, waarbij de juiste aanbestedings-procedure is gevolgd, is de inkoop niet meer onrechtmatig. Wanneer het IAB eind 3e begin 4e kwartaal 2026 door de Raad is vastgesteld, kan de aanbestedings-procedure worden opgestart. | |
De afgelopen periode zijn meerdere initiatieven opgestart die ook bijdragen aan het verminderen en voorkomen van begrotingsonrechtmatigheden in de toekomst. Voorbeelden hiervan zijn het zero-based begroten en de raadswerkgroep voor de doorontwikkeling van de P&C cyclus. Hierdoor komt in de tussentijdse verantwoording de focus meer te liggen op de koppeling tussen doelen en financiën, waarmee overschrijdingen mogelijk eerder aan het licht komen. Daarnaast komen hiermee overschrijdingen als gevolg van de administratieve inrichting aan bod.
Voorwaardencriterium
Het voorwaardencriterium heeft betrekking op de eisen die worden gesteld bij de uitvoering van de financiële beheershandelingen. Deze eisen zijn afkomstig uit diverse wet- en regelgeving en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur.
Er zijn geen fouten geconstateerd met betrekking tot het voorwaardencriterium.
Misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O) criterium
Het misbruik en oneigenlijk gebruik heeft betrekking heeft op het voorkomen, detecteren en corrigeren van misbruik en oneigenlijk gebruik van overheidsgelden en gemeentelijke eigendommen bij financiële beheershandelingen.
Er zijn geen fouten geconstateerd met betrekking tot het M&O criterium.
Auditing en risicomanagement
In de paragraaf Risicomanagement en weerstandsvermogen wordt ingegaan op het beleid voor risicomanagement, het risicoprofiel en de benodigde weerstandscapaciteit, de relatie met de financiële kengetallen en de belangrijkste risico's. De aanpak van risicomanagement is gebaseerd op de nota Risicomanagement en weerstandsvermogen, die in 2023 voor het laatst is geactualiseerd.
De activiteiten op het gebied van risicomanagement hebben in 2025 (opnieuw) gelegen op het gebied van het vergroten van risicobewustzijn. De inzet is het weloverwogen en bewust laten nemen van risico’s en het benutten van kansen door het verder verbeteren van de sturing op maatregelen rond de belangrijkste risico’s, het houden van risicosessies rond grote, risicovolle projecten en opgaven en het (door)ontwikkelen van handreikingen en trainingen voor medewerkers.
De opgaven in de stad worden groter, impactvoller en daarmee ook risicovoller. Risicomanagement is nauw aangesloten bij onder andere de grote gebiedsontwikkelingen, de energietransitie, de gemeentelijke huisvesting en trajecten rond (de)centralisatie zoals de omvorming/invlechting van De Connectie en het traject rond afvalverwerking.
Artikel 213a onderzoeken
In de Begroting 2025 kondigden we aan dat we onderzoeken voor ogen hadden op het gebied van de regiefunctie van de gemeente en de bejegening van subsidieontvangers. Met betrekking tot de regiefunctie van de gemeente is uiteindelijk geen onderzoek uitgevoerd, mede door een aantal ontwikkelingen, zoals bijvoorbeeld rond afval en De Connectie, die direct verband houden met die regiefunctie. Het onderzoek met betrekking tot de bejegening van subsidiepartners is wel uitgevoerd en in de loop van 2025 uitgevoerd. Met een raadsbrief d.d. 6 mei 2025, zaaknummer 4560755, is de gemeenteraad geïnformeerd over de uitkomsten hiervan.
Daarnaast is in 2025 een onderzoek uitgevoerd naar de Arnhemse werkwijze rondom het demonstratierecht (raadsbrief d.d. 4 november 2025, zaaknummer 4685014). Verder zijn de uitkomsten van de algehele evaluatie burgerparticipatie gedeeld via een raadsbrief d.d. 24 november 2025, zaaknummer 4818062. Deze onderzoeken zijn weliswaar niet aangekondigd als 213a-onderzoek, maar hebben wel het karakter van een onderzoek naar doelmatigheid en doeltreffendheid van het gevoerde bestuur door het college.