Integriteit

Ambtenarenwet
In de Ambtenarenwet is de verplichting tot het voeren en handhaven van integriteitsbeleid opgenomen. Het college moet een integriteitsbeleid voeren dat is gericht op het bevorderen van goed ambtelijk handelen en dat in ieder geval aandacht besteedt aan het bevorderen van integriteitsbewustzijn en aan het voorkomen van misbruik van bevoegdheden, belangenverstrengeling en discriminatie.
Plan van Aanpak integriteitsbevordering
Eind 2023 heeft het college een Plan van Aanpak integriteitsbevordering vastgesteld. Op 15-12-2023 is de raad hierover geïnformeerd via de raadsbrief ID 2085: Versterking van het ambtelijk integriteitssysteem Arnhem – iBabs RIS (bestuurlijkeinformatie.nl) .  Door de implementatie van dit Plan van Aanpak wordt het stelsel van bevordering en bewaking van de ambtelijke integriteit binnen de organisatie verder versterkt.

Onderstaande onderdelen van het Plan van Aanpak zijn in 2024 en 2025 uitgevoerd:

• Inrichting van het Infopunt Integriteit (op Intranet). Hier is alle informatie m.b.t. integriteit samengebracht. Ook fungeert het Infopunt als vraagbaak voor management en medewerkers.  Voor volledige bemensing/uitvoering van het geaccordeerde plan is uitbreiding van de huidige capaciteit nodig. Dit wordt in Q1 van 2026 bepaald.
• Er is een Integrale Beleidsnota Integriteit vastgesteld;
• Per 1 maart 2024 zijn twee externe vertrouwenspersonen aangesteld. Hiermee hebben we een aanvulling op de representatie van de vertrouwenspersonen. Met mede als doel de drempel voor meldingen nog verder te verlagen;
• Een ‘Regeling vertrouwenspersonen gemeente Arnhem 2025’ is opgesteld, gepubliceerd in het Personeelshandboek/RAP en op 1 november 2025 in werking getreden (de Ondernemingsraad heeft hiervoor op 1 april 2025 instemming verleend);
• In november/december 2025 zijn vijf nieuwe interne vertrouwenspersonen geworven en aangewezen. (De ondernemingsraad heeft hier in januari 2026 haar instemming aan verleend). Na het doorlopen van de opleidings- en certificeringsproces zullen zij inzetbaar zijn in hun rol (verwachting Q3 2026);
• De meldregeling (vermoeden van) integriteitsschendingen, het bijbehorend onderzoeksprotocol en de klachtenregeling ongewenst gedrag zijn geactualiseerd. (De ondernemingsraad heeft hiervoor in november 2025 instemming verleend). Deze integriteitsregelingen worden, na het verder uitwerken van documenten gepubliceerd en per 1 april 2026 ingevoerd;
• Fase 1 van het beleid t.b.v. de Verklaring Omtrent Gedrag is uitgewerkt.

Op verzoek van de Ondernemingsraad is gekozen om het volledige VOG-beleid in twee fases uit te werken:
Fase 1: invoering van een verplichte VOG voor alle nieuwe medewerkers. Deze eerste fase zal op 1 april 2026 in werking treden. (De ondernemingsraad heeft hiervoor in december 2025 instemming verleend).
Fase 2: betreft het opstellen van een overzicht met ‘kwetsbare functies’ en het bepalen wie van de ‘zittende’ medewerkers een VOG moet kunnen overleggen en hoe vaak. Dit wordt in Q2-Q3 uitgewerkt en ter besluitvorming door directie en instemming door de ondernemingsraad voorgelegd.

• Integriteit heeft een belangrijke plek gekregen in de introductie en onboarding van nieuwe medewerkers.

Doorkijk naar 2026:

• Regelingen en protocollen zijn ingericht en gepubliceerd, om niet-integer gedrag zoveel mogelijk te voorkomen en er duidelijke afspraken en mechanismen aanwezig zijn om adequaat te kunnen reageren op integriteitsschendingen;
• Verdieping van het interne gesprek over integriteit:  

• Een opfriscursus integriteit: voor zittende medewerkers Gericht op integriteitsdilemma’s binnen het eigen werkveld.
• Themabijeenkomsten en dilemmabesprekingen: op afdelingsniveau met specifieke inhoud passend bij het eigen referentiekader van afdelingen.
• E-learningsmodule Integriteit: voor alle medewerkers.

• Uitvoeren van een risico-inventarisatie in samenwerking met de afdeling risicomanagement. Onderwerpen worden gekozen aan de hand van concrete voorbeelden van integriteitsschendingen (zowel intern als extern);

• Op landelijk niveau is er sprake van een wetsvoorstel ten behoeve van een verplichte gedragscode tegen ongewenst gedrag, gericht op een sociaal veilige werkomgeving. De beoogde invoering is 1 juli 2026. Ook gemeente Arnhem zal deze gedragscode opstellen.

Integriteit: structuur en cultuur bepalen samen het succes
Het gehalte van integriteit in een organisatie wordt bepaald door een samenwerking van maatregelen op structuur- en op cultuurniveau. Bij structuur ('hard controls') gaat het om wetten, verplichte procedures en protocollen die gedrag van medewerkers sturen om integriteitsschendingen te voorkomen. Denk bv. aan de inrichting van het financiële systeem ('vier ogen-principe') dat fraude zoveel als mogelijk uitsluit, het afsluiten van kasten met persoonsgevoelige informatie, een overlegvorm waarin tegenspraak georganiseerd is, autorisatie via digitale toegangsrechten, of de begrenzing van bevoegdheden in een mandaatbesluit.
Cultuurmaatregelen ('soft controls') richten zich op de kennis, overtuiging en beleving van de medewerkers, op het overbrengen van de gewenste collectieve organisatienormen en - waarden in 'the hearts and minds' van elke ambtenaar. Hier gaat het in de eerste plaats om het genoemde integriteitsbewustzijn. 'Hoe wordt hier gewerkt, en waarom?'
Voorbeelden van cultuurmaatregelen zijn de gedragscode, een introductieprogramma met daaraan gekoppeld de ambtseed voor nieuwe ambtenaren, kennisbijeenkomsten, besprekingen in werkoverleggen, intervisie, of een medewerkersonderzoek. Het gaat om bewustwording, communicatie en dialoog. Aandacht en verdere uitwerking hiervan binnen de organisatie, is ook opgenomen in het hierboven genoemde ‘Plan van Aanpak integriteitsbevordering’.

Introductie nieuwe medewerkers & Ambtseedbijeenkomst    
Sinds 2019 is het thema integriteit als vast onderdeel opgenomen in de introductie van nieuwe medewerkers. Sinds januari 2024 is er sprake van een nieuw ‘onboardingsprogramma’ dat bestaat uit een introductiedag, drie themabijeenkomsten en uitgebreid zelfstudiemateriaal. (zie ook paragraaf Bedrijfsvoering).
Onder de noemer “De Arnhemse Ambtenaar” is nu een hele dag ingericht rond de rol van de ambtenaar met aandacht voor thema's als: de werking van de bestuursorganen, bestuurlijk-ambtelijke samenwerking en integriteit. Specifiek over dit laatste onderwerp verzorgt een interne specialist een blok, waarin aandacht wordt besteed aan integriteit in brede zin, normstelling (gedragscode), het informatiepunt integriteit, en gespreks- en meldmogelijkheden irt het vermoeden van integriteitsschendingen. Ook worden een aantal terugkerende integriteitsvragen en -dilemma’s besproken. Aansluitend leggen medewerkers de Ambtseed/-belofte af ten overstaan van de gemeentesecretaris of een directeur. Het afleggen van de Ambtseed of -belofte is een wettelijke verplichting voor ambtenaren.
In 2025 zijn er 6 bijeenkomsten geweest waar in totaal 164 medewerkers aan hebben deelgenomen. Het effect van deze bijeenkomsten en daarbinnen de aandacht voor integriteit is dat medewerkers beter de weg weten te vinden en vaker advies vragen bij o.a. de coördinator integriteit of vertrouwenspersonen.
Vertrouwenspersonen
De gemeente kent twee vertrouwenspersonen integriteit. Daarnaast zijn er drie interne- en twee externe vertrouwenspersonen ongewenst gedrag bij wie medewerkers terecht kunnen als zij in vertrouwelijkheid een (mogelijk) integriteitsissue willen bespreken en eventueel ook vertrouwelijk een melding van een integriteitsschending kunnen doen. Het is belangrijk dat interne vragen en signalen over mogelijke integriteitsschendingen gesteld worden en in vertrouwelijkheid besproken kunnen worden. De vertrouwenspersoon heeft namelijk ook een voorlichtende rol over integriteit, en heeft tevens voor de organisatie een signaleringsfunctie in algemene zin met betrekking tot integriteit.

In 2025 hebben medewerkers enkele gesprekken gevoerd met één van de vertrouwenspersonen over (een vermoeden van) een integriteitskwestie. De vertrouwenspersoon heeft in een aantal gevallen een medewerker naar een andere functionaris binnen de organisatie verwezen, bij wie de medewerker met zijn/haar vraag of probleem voor ondersteuning terecht zou kunnen.
Doorkijk 2026
In 2026 worden de rol van vertrouwenspersoon ongewenst gedrag en -integriteit gecombineerd tot één overkoepelende rol van vertrouwenspersoon waar alle vormen van (een vermoeden van) een integriteitsschending besproken kunnen worden besproken. Dit past ook binnen de landelijke ontwikkelingen en voorwaarden tot certificering van vertrouwenspersonen.

Regeling melden vermoeden misstand  
Integere ambtenaren zijn essentieel voor een goed functionerende democratische rechtsorde. Vermoedens van een integriteitsschending door een ambtenaar kunnen op verschillende manieren boven tafel komen. Zo kan een klacht van een inwoner een dergelijk vermoeden inhouden en kunnen ambtenaren en oud-ambtenaren een vermoeden van een misstand op een vertrouwelijke manier melden bij een leidinggevende of vertrouwenspersoon (regeling melden vermoeden misstand, oftewel ‘de klokkenluidersregeling’). Ook kan bijvoorbeeld een onderzoek door de accountant de verdenking van een integriteitsschending opleveren.
De ‘Regeling melden vermoeden misstand’ is in 2021 aangevuld en gepubliceerd op overheid.nl (de 'wettenbank'). Ook op de gemeentelijke website is een verwijzing naar- en een korte uitleg over deze regeling opgenomen (onder 'Organisatie', 'Visie op personeel').

Doorkijk 2026:
De meldregeling (vermoeden van) integriteitsschendingen, het bijbehorend onderzoeksprotocol en de klachtenregeling ongewenst gedrag zijn geactualiseerd. (De ondernemingsraad heeft hiervoor in november 2025 instemming verleend). Deze integriteitsregelingen worden, na het verder uitwerken van documenten gepubliceerd en per 1 april 2026 ingevoerd;

Onderzoeken op basis van het onderzoeksprotocol
Als er sprake is van een redelijk vermoeden van gedrag (of het nalaten daarvan) dat in strijd is met de binnen de organisatie te volgen normen en waarden, moet dit zorgvuldig en via een transparante procedure worden onderzocht. Hiervoor is er een onderzoeksprotocol opgesteld, zijnde een interne procesbeschrijving over hoe te handelen bij een vermoeden van integriteitsschending binnen de gemeentelijke organisatie.

In het verslagjaar 2025 hebben 7 onderzoeken plaatsgevonden op basis van het Onderzoeksprotocol. Daarvan is in vier gevallen vastgesteld dat er sprake is van een integriteitsschending. De gemeente heeft ten aanzien van de geconstateerde feiten passende maatregelen genomen richting de betrokken personen. Twee onderzoeken zijn nog niet afgerond. Eén van deze (nog niet afgeronde) onderzoeken wordt door een extern onderzoeksbureau uitgevoerd.