Uitspraak Raad van State: begrotingssubsidies zijn schaarse rechten en daarmee is transparantie vereist
De Raad van State heeft in een uitspraak van 23 juli 2025 een belangrijke uitspraak gedaan over begrotingssubsidies.
Tot 23 juli 2025 gingen we ervanuit dat we bij het verstrekken van begrotingssubsidies veel ruimte hadden om zelf te bepalen aan wie we deze subsidie toekende. De rechter heeft dit genuanceerd. Gemeenten (en provincies) moeten óók bij begrotingssubsidies zorgen dat er eerlijke concurrentie is bij de verdeling hiervan. De rechter heeft dit ook al eerder uitgesproken over schaarse vergunningen en gronduitgifte waar meerdere partijen belang bij hebben (schaarse rechten). De rechter heeft nu uitgesproken dat ook begrotingssubsidies een schaars recht zijn; er kunnen immers meer organisaties zijn die subsidie voor de bepaalde activiteit willen ontvangen, terwijl het budget beperkt is.
Achtergrond
Op veel plekken binnen onze organisatie worden subsidies verleend. De hoofdregel is dat een subsidie moet worden verstrekt op basis van een wettelijk voorschrift (subsidieregeling). In de regeling wordt bepaald voor welke activiteit de subsidie wordt verstrekt. Verder wordt in de regeling als het goed is via objectieve, toetsbare en redelijke criteria kenbaar gemaakt waaraan een subsidieaanvraag/aanvrager moet voldoen. Dit zorgt er onder meer voor dat bij de verlening van dit soort subsidies gewaarborgd wordt dat iedereen die aan deze criteria voldoet een eerlijke kans krijgt op deze subsidie.
De wetgever heeft daarop voor bijzondere gevallen ook uitzonderingen bedacht. Zo hoeft er voor de begrotingssubsidie, de incidentele subsidie en in afwachting van een subsidieregeling (nog) geen wettelijk voorschrift te zijn. Omdat er in die gevallen geen wettelijk voorschrift is, is het niet vanzelfsprekend gewaarborgd dat potentiële aanvragers gelijke kansen krijgen. De Raad van State heeft daarom aangegeven aan welke spelregels de verlening van begrotingssubsidies moet voldoen, zodat ook hierbij gelijke kansen worden geboden. Dit staat in de uitspraak van de Raad van State van 23 juli 2025 (ECLI:NL:RVS:2025:3399).
Hieronder is kort de inhoud van de uitspraak weergegeven.
Objectieve, toetsbare en redelijke criteria voor subsidies
Bij subsidies die wettelijk geregeld zijn (subsidieregeling), is het vaak duidelijk hoe de regels in het kader van de concurrentie zijn. Denk daarbij aan het volgen van een tenderprocedure of ‘wie het eerst komt, wie het eerst maalt’. Maar ook bij begrotingssubsidies moet het bestuursorgaan gelijke kansen bieden aan potentiële aanvragers. Het bestuursorgaan moet volgens de uitspraak actief onderzoeken of er andere potentiële gegadigden zijn.
Wanneer er een voornemen is tot het verstrekken van een subsidie aan één gegadigde, moet dit 8 weken van tevoren worden gepubliceerd. Hierbij moet gemotiveerd worden waarom op grond van objectieve, toetsbare en redelijke criteria er maar één gegadigde is voor een subsidie. Door de publicatie krijgen potentiële aanvragers de mogelijkheid om te reageren wanneer ze twijfelen of de motivering van de gemeente houdbaar is.
Hoe nu verder?
In 2025 is door het college besloten om de komende drie jaren in projectvorm de begrotingssubsidies te analyseren. Hierbij zal onder meer gekeken worden in welke gevallen er alsnog een subsidieregeling gemaakt kan worden. In de gevallen dat dit niet kan, zal bekeken worden welke consequenties de uitspraak voor deze subsidie heeft.
Kostenstijgingen bij subsidiepartners
Net als in vorige jaren blijven de gestegen lonen en prijzen bij onze subsidiepartners een punt van aandacht. Het college blijft hierover in gesprek met de partijen die het betreft.
Subsidieverantwoording en accountantsverklaring
Met name kleinere partijen die subsidie ontvangen hebben soms moeite met het vinden van een accountant. Bijkomende ontwikkeling is de gestegen honoraria van accountants. Hoewel deze kosten subsidiabel zijn kunnen hierdoor minder middelen worden besteed aan maatschappelijke doeleinden. Deze ontwikkeling is beperkt beïnvloedbaar door de gemeente.
Nieuwe wijze subsidiëring sociale basis
In 2025 is het nieuwe welzijnsbeleid ‘Welzijn in Arnhem’ vastgesteld en zijn we begonnen met de voorbereidingen om te komen tot een nieuwe regeling brede welzijnsbasis. Daarmee werken we toe naar een overzichtelijk speelveld van welzijnspartijen en een toekomstbestendig welzijnsaanbod. Uit de gemaakte startfoto bleek een rijk en divers aanbod van partijen, waardoor het overzicht, de samenhang en het effect van deze activiteiten niet altijd duidelijk is. Vertrekkend vanuit de drie doelen van het welzijnsbeleid - meer veerkracht bij onze inwoners; een sterker sociaal en zorgzaam netwerk in de wijk en minder en kleinere risico's op problemen of de stapeling ervan – en vanuit de leerervaringen die zijn opgedaan in de pilot wijknetwerken zijn we in 2025 gestart met de voorbereidingen voor een kanteling: (1) van versnippering naar een overzichtelijke sociale basis, (2) van activiteit naar gericht op het effect en (3) van incidentele financiering naar langjarig partnerschap. En voor een betere samenhang tussen het welzijns- en zorgaanbod in de wijk. Tegelijkertijd borgen we hiermee ook de eerlijke verdeling van schaarse middelen, zodat ook rekening wordt gehouden met de recente uitspraak van de Raad van State. In 2025 hebben we ook de regeling ontmoetingsplekken in de wijk vormgegeven die vanaf januari 2026 is ingegaan.